هنریستا

هنریستا

  • ابزار فید خوان

    كد ساعت و تاريخ

    گالری تصاویر محرم

    کد نمایش آب و هوا

    کد نمایش آب و هوا

    اوقات شرعی



    گالری عکس

    کدهای رایگان وبلاگ
    • ۰
    • ۰

    chin-amricaبررسی رقابت آمریکا و چین در منطقه‌ی خلیج فارس؛ چین و آمریکا؛ سواری مجانی تمام می‌شود؟

    سناریوی سواری مجانی، که قائل به همکاری گسترده‌ی چین و آمریکا در آینده است، اقبال کمی در سال­های پیش رو دارد؛ زیرا نه چین دیگر تمایلی به آن دارد و نه آمریکا پس از این حاضر به سواری دادن مجانی خواهد بود.

    محسن صبری

    ایالات متحده، به دلیل برخورداری از منابع بالفعل قدرت، در صدد است تا به موضوع ابرقدرتی خود، از طریق حضور نظامی در مناطق مختلف جهان، از جمله در مناطقی که دارای منافع اقتصادی چشمگیری برای این کشور هستند، جامه‌ی عمل بپوشاند. بخش مهمی از منافع اقتصادی ایالات متحده در منطقه‌ی خلیج فارس قرار دارد و به همین علت حضور این کشور در این منطقه چشمگیرتر است. ایالات متحده، علاوه بر تعامل امنیتی مستقیم با کشورهای این منطقه، از طریق سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) نیز در صدد تغییر معادلات امنیتی خلیج فارس به نفع خود است.از سوی دیگر کشور چین، با رشد اقتصادی بالا و انگیزه­های حیرت‌انگیز جهت دستیابی به نقش­آفرینی بیشتر در تحولات جهانی، سعی دارد تا خود را به عنوان ابرقدرتی نوظهور نشان دهد. چین از یک سو به امنیت و ثبات انرژی در منطقه‌ی خلیج فارس می­اندیشد و از سوی دیگر به دنبال افزایش نفوذ و همکاری با کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس در زمینه‌ی امنیت است. چین اهداف درازمدتی را در منطقه برای خود ترسیم نموده که امیدوار است، از طریق همکاری­های امنیتی با کشورهای منطقه و گسترش نفوذ بر ترتیبات امنیتی، به این اهداف دست یابد. وضعیت حاضر باعث رقابت بیشتر دو قدرت بزرگ آمریکا و چین در منطقه‌ی خلیج فارس شده است. سؤال این است که رقابت ایالات متحده و چین در منطقه‌ی خلیج فارس به چه ترتیبی است و چه سناریوهایی را می‌توان برای آینده‌ی رقابت امنیتی این دو بازیگر ترسیم نمود.

    1. سیاست­های ایالات متحده در منطقه‌ی خلیج فارس
    ایالات متحده‌ی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم، چه در دوران جنگ سرد و چه در جهان پس از جنگ سرد، به دلیل اهمیت انرژی برای دنیای غرب، اهمیت فزاینده­ای را برای خاورمیانه و به ویژه خلیج فارس قائل بوده است. در دهه‌ی 1970، با خروج نیروهای انگلیسی از خلیج فارس، آمریکا جای آن را گرفت. در این سال­ها امنیت انرژی و جلوگیری از نفوذ کمونیسم مهم‌ترین هدف آمریکا بوده است. پس از حادثه‌ی 11 سپتامبر، ایالات متحده اهداف امنیتی خود در منطقه‌ی خلیج فارس را به طور چشمگیری گسترش داد. در واقع، 11 سپتامبر بهانه­ای فرصت­ساز برای آمریکا بود تا حضور نامشروع خود را در افکار عمومی جهان مشروعیت بخشد. مبارزه با تروریسم، حضور نظامی گسترده در منطقه، دستیابی و تأمین ثبات امنیت انرژی، بسط هژمونی، مبارزه با مخالفان از جمله ایران از طریق حضور دائمی در منطقه و غیره بخشی از اهداف امنیتی آمریکاست که آن را از طریق گسترش همکاری­های امنیتی خود با کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس جست‌وجو می­نماید.
    2. سیاست­های چین در منطقه‌ی خلیج فارس
    چین قاطعانه از سیاست خارجی صلح­آمیز استقلال و عدم وابستگی پیروی می­کند. هدف اصلی این سیاست حفظ و حراست از استقلال، حق حاکمیت و تمامیت ارضی چین، ایجاد یک محیط مطلوب بین­المللی برای مدرنیزاسیون، حفظ صلح جهان و مساعدت به توسعه‌ی مشترک است. در این راستا، یکی از هدف­های مهم جمهوری خلق چین از زمان تأسیس (1949) نیل به نوسازی و توسعه‌ی کشور بوده است؛ زیرا سیاست و قدرت در چین، به جای جامعه، از رهبران نشئت می­گیرد.
    چین، به عنوان قدرتی بزرگ در سیاست بین­الملل، در پی موازنه­سازی در برابر آمریکا در خلیج فارس و جلوگیری از دستیابی این کشور به جایگاه هژمون در منطقه است. لذا، بر طبق سناریوی رقابت برای موازنه‌ی نرم، در این رقابت چین به دلیل ضعف­هایی که در موازنه‌ی سخت قدرت در برابر ایالات متحده دارد ترجیح به موازنه‌ی نرم دارد.
    همه‌ی رهبران چین در قرن بیستم بر این باور بوده­اند که برای برخورداری کشورشان از امنیت و استقلال و کسب وجهه در جامعه‌ی بین­المللی، دستیابی به توسعه و نوسازی ضروری است. این توسعه و نوسازی نیاز به منابع انرژی غنی دارد تا چرخ اقتصاد چین را به گردش در آورد. بدین منظور چین سرمایه­گذاری خاصی روی منطقه‌ی خلیج فارس به عنوان منطقه‌ی دارنده‌ی 60 درصد ذخایر انرژی جهان نموده است. بنابراین کشورهای منطقه‌ی خلیج فارس طبعاً قابلیت­های بالایی برای تأمین امنیت انرژی چین و پاسخ‌گویی به نیاز استراتژیک این کشور دارند. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری می­یابد که بدانیم، طبق پیش­بینی­ها، وابستگی چین به انرژی این منطقه در سال­های آتی رو به افزایش خواهد بود؛ به گونه­ای که تا سال 2020، چین بیش از 70 درصد انرژی مورد نیاز خود را از این منطقه تأمین خواهد کرد. چینی­ها برای دستیابی به این هدف استراتژیک سه وجهی: 1. به‌کارگیری دیپلماسی فعال 2. سرمایه­گذاری و 3. حضور شرکت­های چینی در منابع نفت و گاز منطقه را در پیش گرفته­اند.
    در کل، باید گفت سیاست انرژی چین به عنوان یک قدرت در حال خیزش در سطح جهانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. افزایش وابستگی به نفت وارداتی حساسیت رهبران چینی را در حوزه‌ی انرژی برانگیخته است. آنان از اینکه اخلال در عرضه‌ی نفت یا افزایش بسیار زیاد قیمت آن تداوم توسعه‌ی اقتصادی کشور را به خطر اندازد بسیار نگران هستند. بنابراین نگاه صرف اقتصادی و مبتنی بر واردات نفت ندارند، بلکه نیم‌نگاه امنیتی نیز به حوزه‌ی خلیج فارس دارند.
    3. چرایی رقابت آمریکا و چین در منطقه‌ی خلیج فارس
    سؤال کلی این است که چرا بین چین و ایالات متحده‌ی آمریکا رقابت وجود دارد؟
    به نظر، مجموعه­ای از متغیرها باعث ایجاد و تداوم رقابت بین چین و ایالات متحده‌ی آمریکا می­باشد. یافته‌های پژوهشگران نشان می‌دهد که دو دستهعوامل باعث رقابت بین چین و ایالات متحده‌ی آمریکا می‌شود.
    دسته‌ی اول به تفاوت­هایبنیادین در ماهیت فلسفی‌ـ‌ارزشی ایالاتمتحده‌ی آمریکا و چین مربوط می­شود که شامل تفاوت­های فلسفی، تفاوت­های ایدئولوژیکی،تاریخ معاصر متفاوت، قدرت جهانی در مقابل قدرت منطقه­ای، تجدید‌نظرطلبی در مقابل حفظ وضع موجود،(1) اقتصاد پیشرفته در مقابل اقتصاد در حال توسعه و حکومت قانون در مقابلحکومت فردی است و دسته‌ی دوم به مسائل سیاسی‌ـ‌امنیتی چین و آمریکا مربوط می­شود؛ مانند مسائل امنیتی شرق آسیا و مسئله‌ی تایوان، سیاست­های تسلیحاتی و غیره.
    به طور کلی سیاست‌مداران چینی، تلاش­های آمریکا برای ایجاد، حفظ کردن و قدرت بخشیدن به اتحادهای استراتژیک با کشورهای آسیایی را به عنوان تهدید بالقوه­ای برای امنیت اقتصادی و نظامی خود در نظر می‌گیرند. همچنین سیاست­های آمریکا در تبلیغ ارزش­های فردی و دمکراسی و همچنین فشارهای ناشی از مسائل حقوق بشری، از نظر چینی­ها، شکلی از مداخله‌ی سیاسی داخلی است که هم ثبات اجتماعی و هم ثبات سیاسی چین را با مخاطره روبه‌رو کرده است.
    4. سناریوهایی بر آینده‌ی رقابت دو بازیگر
    1-4. سناریوی سواری مجانی: توماس بارنت، از قائلین به سناریوی همکاری گسترده‌ی چین در آینده، معتقد است که مهم‌ترین آسیب‌پذیری استراتژیک چین در وضعیت کنونی رشد روزافزون روابط اقتصادی و اطلاعاتی (شبکه‌ای) این کشور با جهان خارج و فقدان ظرفیت سیاسی و نظامی چین برای حفاظت از آن است. این عدم توازن به گمان وی چین را مجبور به انتخاب گزینه‌ی «سواری مجانی» "Free riding"از امکانات آمریکا در امنیت جهانی کرده است، وضعیتی که رهبران چین از آن ناراضی‌اند؛ چرا که کشته شدن سربازان آمریکایی برای حفاظت از انتقال نفت به چین، در درازمدت تعامل استراتژیک پر مخاطره­ای خواهد بود که در درازمدت می­تواند ضریب آسیب­پذیری چین را افزایش دهد. این سناریو اقبال کمی در سال­های آینده دارد، زیرا نه چین دیگر تمایلی به آن دارد و نه آمریکا پس از این حاضر به سواری دادن مجانی خواهد بود.
    در سناریوی همکاری گسترده،افزون بر بارنت، اندیشمندان دیگری چون نیل فرگوسن و زبیگنیو برژینسکی نیز معتقدند زمینه­های همکاری چین و آمریکا به گونه‌ای روزافزون گسترش می­یابد و این دو کشور پیوسته پیوندهای مستحکم‌تری با یکدیگر می­یابند. فرگوسن با ابداع مفهوم «چیمریکا» (Chimerica) و ارائه‌ی مقالات چندی با این عنوان تلاش کرد تا این پیوستگی روزافزون را تبیین نماید. افزون بر این، برژینسکی نیز با طرح ایده‌ی تشکیل گروه G2 استدلال کرده است که چین و آمریکا می­توانند با همکاری یکدیگر چالش‌های سیاست بین­الملل را مدیریت نمایند، زیرا دو کشور در وضعیت فعلی از چالش­ها و منافع مشترک گسترده­ای برخوردارند.(2) اما این سناریو تناقضات فراوانی دارد و جنبه‌ی خوش‌بینانه‌ی آن زیاد است، زیرا چین و آمریکا ماهیت ارزشی و ایدئولوژیکی بسیار متفاوتی دارند، ضمن اینکه چین با جمعیت بالای 1 میلیارد و 300 میلیون نفری خود نمی­تواند چشم به همکاری تمام عیار با آمریکا ببندد. در دنیای رئالیستی، اصل خودیاری از اصول اولیه و مهم است که سابقه‌ی تاریخی چین نیز آن را پررنگ­تر می­نماید.
    بر طبق سناریوی تلفیقی که معتقد به وجود توأمان جنبه­های همکاری و رقابت امنیتی میان چین و آمریکاست، ما شاهد همکاری­های دو کشور در مسائل امنیتی خواهیم بود؛ اما در مسائل اقتصادی رقابت شدیدی بین دو کشور وجود خواهد داشت که می‌تواند همکاری‌های امنیتی را تحت‌الشعاع قرار دهد.
    2-4. سناریوی رقابت برای موازنه‌ی نرم: موازنه­سازی و رقابت چین در برابر آمریکا در خلیج فارس به نوعی تابعی از سیاست­ها و ملاحظات کلی این کشور در قبال آمریکا با در نظر گرفتن شرایط خاص منطقه­ای است. بر خلاف کشورهای اروپایی، که عمدتاً سیاست همکاری و در مقاطعی بسته به شرایط، سیاست رقابت با آمریکا در سطح بین­المللی و از جمله در منطقه‌ی خاورمیانه را اتخاذ می­نمایند، چین به عنوان قدرتی بزرگ در سیاست بین­الملل، در پی موازنه­سازی در برابر آمریکا در خلیج­فارس و جلوگیری از دستیابی این کشور به جایگاه هژمون در منطقه است. اما در این رقابت، چین به دلیل ضعف­هایی که در موازنه‌ی سخت قدرت در برابر ایالات متحده دارد، ترجیح به موازنه‌ی نرم دارد؛ یعنی چین در رویکرد امنیتی خود، تضعیف، خنثی­سازی و افزایش هزینه­های اقدامات یک‌جانبه­گرایانه‌ی آمریکا در منطقه‌ی خلیج فارس را در پیش گرفته است. این سناریو نیز خیلی قابل اتکا نیست، زیرا در واقع بخشی جزئی و اجتناب­ناپذیر از رقابت چین و آمریکا را در منطقه به تصویر می­کشد. به عبارتی، هر تحولی در رقابت امنیتی چین و آمریکا رخ دهد رگه‌هایی از این سناریو در آن قابل مشاهده است.
    3-4. سناریوی رقابت در قالب سازمان­های ناتو و شانگهای: چین نیز همچون ایالات متحده، علاوه بر حضور مستقیم، به دنبال این است که از طریق سازمان منطقه­ای شانگهای و افزایش تعاملات این سازمان با کشورهای منطقه بر نفوذ امنیتی خود بیفزاید. چنین رقابتی تداعی‌کننده‌ی رقابت ناتو و سازمان ورشو در دوران جنگ سرد خواهد بود، اما چون گستره‌ی آن محدود به خلیج فارس خواهد بود، چندان به چشم نخواهد آمد، گرچه رقابت ناتو و شانگهای در مناطق دیگر دنیا بر گستردگی آن می­افزاید. بنابراین این سناریو گزینه‌ی محتمل­تری است، اما برای تحقق تمام و کمال آن بستگی به نوع روابط چین با روسیه دارد. تفاهمات دو کشور در این زمینه می­تواند کارساز باشد، اگرچه این سناریو جنبه‌ی موازنه‌سازی دارد تا رقابت صرف.
    4-4. سناریوی تلفیقی (رقابت و همکاری): به زعم بسیاری از نظریه­پردازان، ظهور چین به عنوانی قدرتی بزرگ تقریباً هم­وزن ایالات متحده‌ی آمریکا اجتناب­ناپذیر است. اما چیزی که باید با دقت بیشتر در خصوص چین و ظهورش دنبال کرد چالش­ها، معضلات و کاستی­های این ظهور است. درست است که چین با رشدی کم­نظیر در حوزه‌ی اقتصادی امروزه به پیش می­تازد؛ اما مشکل جمعیت، مسائل زیست­محیطی، کمبود منابع و از همه مهم‌تر عدم رشد و توسعه‌ی متوازن بخش اقتصاد و سیاست، احتمالاً برگ برنده را سال­ها در دست ایالات متحده نگه خواهد داشت. بنابراین چین با سیاست­ها و رویکردهای آمریکا در آینده به مقابله نخواهد پرداخت، گرچه رقابت اجتناب­ناپذیر است. در این سناریو، که جنبه­های همکاری و رقابت امنیتی میان چین و آمریکا توأمان وجود دارد، ما شاهد همکاری­های دو کشور در مسائل امنیتی خواهیم بود؛ اما در مسائل اقتصادی رقابت شدیدی بین دو کشور وجود خواهد داشت که می­تواند همکاری‌های امنیتی را تحت‌الشعاع قرار دهد. این سناریو زمانی قوت می­گیرد که اقتصاد چین از اقتصاد ایالات متحده پیشی بگیرد. در این حالت آمریکا دیگر امتیازهای اقتصادی را، که به چین بخشیده است، باز پس می­گیرد و برخی چشم­پوشی­های اقتصادی را نیز آشکار می­کند تا مانع از رشد بیش از حد اقتصاد چین شود و شکاف اقتصادی بین دو کشور بیش از حد نگردد. همچنین، به دلیل ارتباط مسائل اقتصادی با مسئله‌ی انرژی، دو قدرت در خلیج فارس گارد امنیتی بیشتری در برابر هم خواهند گرفت. در این صورت، دو راهکار وجود خواهد داشت یا تقابل تمام عیار یا توافق پشت پرده. به دلیل موازنه‌ی قدرت، احتمال برخورد تمام عیار بسیار ضعیف است و مصالحه‌ی پشت پرده بر سر وضعیت امنیتی منطقه‌ی خلیج فارس بسیار محتمل است.
    نتیجه‌­گیری
    ژئوپلیتیک، ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک خاص خلیج فارس این منطقه را به یک منطقه‌ی ویژه تبدیل نموده است که همواره در کانون توجه قدرت­ها قرار داشته است. راه‌های مختلفی جهت ثبات امنیت در این منطقه پیشنهاد می­گردد که صحنه‌ی تقابل این دیدگاه­هاست. قدرت­های بزرگ اهداف و معیارهای خود را برای حضور در منطقه‌ی خلیج فارس در نظر می­گیرند. در این بین، به دلیل وجود ذخایر عظیم انرژی، رقابت امنیتی بخش اجتناب­ناپذیر در آینده‌ی خلیج فارس خواهد بود. برخی از کشورهای منطقه‌ی خلیج فارس، با اتکا به توانمندی‌های جمعی، بومی‌سازی امنیت را مناسب‌ترین راه برای بازگشت ثبات و آرامش منطقه می‌دانستند. جمهوری اسلامی ایران نیز، به عنوان همسایه‌ی بالادستی خلیج فارس، یکی از موافقان با این دیدگاه است.(*)
    پی­‌نوشت­ها:
    1See: Johnston, Alastair Iain, “Is China a Status Quo Power?”, International Security, Vol. 27, No. 4, 2003, pp. 5–56.
    2چگینی­زاده، غلامعلی، چین در حال ظهور: سناریوهای محتمل، پژوهش حقوق و سیاست، سال نهم، شماره‌ی 23، پاییز و زمستان 1386، ص 32.

    *محسن صبری؛ کارشناس مسائل بین‌المللی

    منبع: سایت برهان

    • ۹۲/۰۵/۰۳
    • هنریستا

    نظرات (۰)

    هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

    ارسال نظر

    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی
    دعای فرج